جمال الدين محمد الخوانساري

133

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

نبرده‌اند بر كنى محكم ، « عالم ربّانى » كسى است كه علم أو از جانب پروردگار بي كسب وتعليمي فائض شود مانند پيغمبر واوصياى أو صلوات اللّه عليهم ، و « متعلّم بر سبيل رستگارى » كسى است كه از ايشان ياد گرفته باشد يا بواسطهء علم أو منتهى شود بايشان ، وكم عقلان از أراذل ومردم پست مرتبه ساير مردم‌اند كه دست از رسول وآل أو صلوات اللّه وسلامه عليهم بر داشته‌اند وپيرو ناداني چند شده‌اند و « همج » مردم أحمق كم عقل را گويند چنانكه ترجمه شده ومگسهاى كوچك را نيز گويند مثل پشّه‌ها كه مىنشينند بر روهاى گوسفندان والاغهاى لاغر ، وهر دو معنى در اين مقام مناسب است . 2088 الرّاضى عن نفسه مستور عنه عيبه ولو عرف فضل غيره كساه ما به من النّقص والخسران . كسى كه خشنود باشد از نفس خود پوشيده شده است از أو عيب أو ، واگر داند افزونى غير خود را پوشاند بخود آنچه را در اوست از كمي وزيان يعنى آدمي بايد كه هرگز راضى وخشنود از خود نگردد وهميشه در تفحّص نقص وعيب خود باشد زيرا كه كسى كه از خود راضى وخشنود شد نقص وعيب أو ديگر از أو پوشيده مىشود وگمان ميكند كه كسى را بر أو افزونى وزيادتى نباشد كه اگر داند زيادتى ديگرى را بر أو بپوشاند بخود آنچه را دارد از كمي وزيان يعنى قائل شود بآن وسعى كند در رفع وزايل نمودن آن وخشنود نباشد از خود ، ودر بعضي نسخه‌ها « لساءه » بدل « كساه » واقع شده وبنا بر اين معنى اين است كه اگر داند افزونى غير خود را هر آينه دلگير سازد أو را آنچه در اوست از كمي وزيان پس خشنود نباشد از خود واين ظاهرتر است بلكه ظاهر اين است كه در نسخهء اوّل تصحيف شده . 2089 المرء باصغريه بقلبه ولسانه ان قاتل قاتل بجنان وان نطق نطق ببيان . مرد بد وكوچك اوست بدل أو وزبان أو ، اگر جنگ كند جنگ كند